Seniorisme omvat stereotypen, vooroordelen en discriminatie jegens ouderen op grond van leeftijd in relatie tot anderen én ons (toekomstige) zelf.
Van jongs af aan worden we blootgesteld aan negatieve op/misvattingen over veroudering. Zo zouden alle ouderen saai, traag en slechthorend worden, gaan dementeren en de samenleving vooral tot last zijn. Deze vooroordelen en stereotypen nemen we onopgemerkt in ons op. Ze beïnvloeden daarmee onze gedachtes en gevoelens en zelfs ons gedrag ten opzichte van (andere) ouderen en ons eigen verouderingsproces. Met alle gevolgen van dien..
Meer dan 1 op de 3 senioren is wel eens slachtoffer geweest van seniorisme
Bron: Wereldgezondheidsorganisatie (WGO).
Gevolgen
Onderzoek laat zien dat seniorisme grote gevolgen kan hebben voor de fysieke en mentale gezondheid van senioren. Bij elk van deze gevolgen kunt u de muis ernaartoe bewegen om meer informatie te zien.
Verkort
levens
Mensen die negatief over ouder worden denken, leven gemiddeld 7.6 jaar korter dan degenen die een positieve opvatting hebben over veroudering. Op basis van een interview met 55-plussers bleek dat mensen met een positieve kijk gemiddeld nog 22.6 jaar leefden, tegenover 15 jaar bij degenen met negatieve gedachtes over het ouder worden. Dit verschil was onafhankelijk van leeftijd, geslacht, sociaaleconomische status, eenzaamheid en gezondheid.
Levy, et al. (2002)
Belemmert
herstel
Het hebben van een negatief stereotiep beeld van ouderen kan het herstel na een hartinfarct of andere beperkingen verslechteren. In verschillende studies werden deelnemers gevraagd naar de eerste vijf woorden of uitdrukkingen die zij aan ouderen koppelden. Positieve stereotypen voorspelden betere prestaties op balans-, mobiliteits- en krachttesten in het volgende jaar, terwijl bij negatieve stereotypen geen verbetering werd gevonden. Bovendien hadden mensen met positieve stereotypen 44% meer kans op volledig herstel van andere ernstige ongemakken of beperkingen.
Levy, et al. (2019) | Levy, et al. (2012)
Ontlokt een
ongezonde leefstijl
Verschillende onderzoeken tonen aan dat frequente ervaringen met seniorisme, evenals negatieve (of minder positieve) gedachtes over het ouder worden, kunnen leiden tot minder gezondheisbevorderend gedrag, zoals het volgen van een gebalanceerd dieet, voldoende fysieke activiteit, voldoende rust, medicatietrouw, cognitieve stimulatie, het onderhouden van sociale contacten en het vermijden van roken en frequent alcoholgebruik (meer dan drie keer per week).
Levy & Myers (2004) | Hooker, et al. (2019) | Robertson & Kenny (2016) | Sarkisian, et al. (2005) | Stewart, et al. (2012)
Vermindert de
lichamelijke gezondheid
Frequente ervaringen met seniorisme, evenals negatieve (of minder positieve) gedachtes over het ouder worden, kunnen leiden tot een slechtere lichamelijke gezondheid.
Allen, et al. (2022) | Hausdorff, et al. (1999) | Levy, et al. (2002) | Brothers, et al. (2021) | Levy, et al. (2009) | Stokes & Moorman (2020) | Robertson, et al. (2015) | Sargent-Cox, et al. (2012)
Verslechtert de
mentale gezondheid
Frequente ervaringen met seniorisme, evenals negatieve (of minder positieve) gedachtes over het ouder worden, hangen samen met hogere mate van depressieve of angstige gevoelens, stress en andere mentale klachten.
Han & Richardson (2015) | Kim, et al. (2019) | Brothers, et al. (2021) | Brinkhof, et al. (2022)
Versnelt cognitive
achteruitgang
Negatieve gedachtes over het ouder worden kunnen gepaard gaan met een snellere afname in geheugen en het vermogen om snel en soepel woorden te produceren (ook wel: ‘verbal fluency’). Studies laten ook zien dat blootstelling aan negatieve stereotypen over veroudering de prestaties op cognitieve en geheugentaken verlaagt, terwijl positieve stereotypen het tegenovergestelde effect hebben. Bovendien blijkt dat negatieve gedachten over ouder worden samenhangen met meer biomarkers van de ziekte van Alzheimer (zoals volumeverlies in de hippocampus en amyloïde plaques) meer dan 20 jaar later.
Levy (1996) | Levy, et al. (2012) | Lamont, et al. (2015) | Robertson, et al. (2015) | Shankar & Hinds (2017) | Levy, et al. (2016)
Verergert eenzaamheid
en sociaal isolement
Frequente blootstelling aan seniorisme, evenals negatieve (en minder positieve) gedachten over het ouder worden, hanggen samen met versterkte eenzaamheid. Daarnaast heeft onderzoek uitgewezen: wie ouderdom sterk associeert met eenzaamheid, heeft verhoogde kans later zelf eenzaam te worden.
Brinkhof, et al. (2022) | Losada-Baltar, et al. (2021) | Pikhartova, et al. (2016)
Vermindert kwaliteit van leven en mentaal welbevinden
Ouderen die aangeven regelmatig te maken te hebben gehad met seniorisme in het afgelopen jaar, rapporteren een lagere kwaliteit van leven en mentaal welbevinden. Tijdens de corona-pandemie werd een gemiddelde toename gevonden in ervaren seniorisme. Ouderen die een toename rapporteerden in ervaren seniorisme, lieten in dezelfde periode een afname in kwaliteit van leven en mentaal welbevinden zien.
Brinkhof, et al. (2022) | Brinkhof, et al. (2023) | Brinkhof, et al. (2025)
Vermindert de zin
in het leven
Frequente blootstelling aan seniorisme, evenals negatieve (en minder positieve) gedachten over het ouder worden, hangen samen met en verminderde zin in het leven. Dat zie je voor zowel iemands doel in het leven (bijv. bijdragen aan de samenleving) als de wil om te leven.
Levy, et al. (2002) | Kim, et al. (2019)
Dit kan vervolgens grote gevolgen hebben voor de samenleving en onze economie. Denk bijvoorbeeld aan..
Misvattingen op de arbeidsmarkt
De krapte op de arbeidsmarkt breekt records en toch staan talloze ervaren en werkwillige 55-plussers langs de kant. Wat gaat hier mis? We schreven hier meerdere artikelen over.
Seniorisme beperkt de kans op een lang, gezond en gelukkig leven
We worden voortdurend geconfronteerd met vooroordelen en stereotypen over ouderen (bijv. aftakeling, afhankelijkheid). Daardoor worden zulke boodschappen opongemerkt deel van ons eigen denken en zullen we ons gedrag hier onbewust op aanpassen. Wie ouderdom sterk associeert met eenzaamheid, heeft verhoogde kans later zelf eenzaam te worden.
Dat wordt ook wel een self-fulfilling prophecy genoemd: je gaat je gedragen naar de opvattingen die in de samenleving bestaan. Daarmee beperken we onszelf in de kans op een lang, gezond en gelukkig leven.
Ouderdom komt vaak met (enkele) gebreken, maar geen twee mensen worden op dezelfde manier oud en veel veranderingen kun je zelf sturen.
Wat valt onder seniorisme?
Er zijn talloze alledaagse voorbeelden van gebeurtenissen en situaties waar seniorisme plaats vindt.
Binnen organisaties of instituties
Hier gaat het om alle wetten, regels, sociale normen, beleidsmaatregelen en praktijken van organisaties/instituties die kansen beperken en individuen systematisch benadelen op basis van hun leeftijd.
Op de arbeidsmarkt
Iemand benadelen op de werkvloer of arbeidsmarkt
Op basis van verschillende (veelal onterechte) stereotypen en vooroordelen over de verminderde efficientie en capaciteiten van ouderen werknemers, maar bijv. ook verhoogd ziekteverzuim. Dit kan ertoe leiden dat men op latere leeftijd minder snel wordt uitgenodigd op een sollicitatie gesprek, niet (meer) wordt gevraagd of en hoe men zou willen doorgroeien in een organisatie, of geen kans meer krijgt om een cursus of opleiding te volgen. Voor een overzicht, zie ons artikel 'Oud is uit: misvattingen op de arbeidsmarkt' en 'Hey werkgever, boomers leveren bang voor je buck' [De Correspondent]
In de media
Stereotyperende representaties
In reclames, tv-programma's, series of films worden ouderen veelal afgebeeld met de bekende stereotyperingen: vergeetachtig, technisch en digitaal onbekwaam en lichamelijk aftakelend en hulpbehoevend. Of anders een lief omaatje, schattig, maar een beetje simpel. Daarnaast wordt veroudering vaak afgezet als iets wat je zou moeten willen voorkomen of ontwijken (denk bijv. aan reclame voor producten om er jonger uit te zien).
Ondervertegenwoordiging
Ouderen zijn vaak ondervertegenwoordigd in de mediawereld. Minder dan 15% van de personages is 65 of ouder. Naarmate de leeftijd stijgt, daalt het aantal oudere personages (laat staan) hoofdrollen) aanmerkelijk.
Gezondheidszorg/sport
Ontoereikende communicatie
Denk bijvoorbeeld aan informatie delen met of vragen aan familieleden ipv aan de patient zelf of de patiënt op een betuttelende manier aanspreken (zie ook: tussen mensen).
Focus op achteruitgang en onderbehandeling van klachten
Klachten worden soms onterecht toegeschreven aan iemands leeftijd.
Gebrek aan activerende, positieve visie
Bijvoorbeeld zorg bieden aan iemand terwijl hij/zij zelf ook nog heel veel kan, of het aanbieden van een beperkt programma voor sport en beweging, met weinig uitdaging en veelal versimpelde oefeningen - op basis van stereotypen en het vooroordeel dat ouderen intensievere beweging niet meer willen of aankunnen. Er is juist behoefte aan veel variatie in soort sport, niveau, frequentie en tijdstippen. In het kader van de Nationale Beweegweek voor Ouderen (2024) schreef het Nationale Ouderenfonds hier een mooi artikel over, waarin ze veel praktische tips meegeven over hoe hier beter mee om te gaan..
Tussen mensen
Iets op kinderlijke toon uitleggen
Op grond van het stereotype dat ouderen traag van begrip en niet meer bij de tijd zijn.
Iemand niet serieus nemen of niet naar iemand luisteren
Op basis van het stereotype dat ouderen niet meer bij de tijd zijn en geen kennis meer hebben van de huidige gang van zaken.
Zonder voorkennis aannemen dat iemand fysiek of mentaal minder aankan
Op basis van het vooroordeel dat alle ouderen fysiek en mentaal dusdanig achteruitgaan dat het leidt tot (hevige) beperkingen
Minachtend denken over de bijdrage van iemand aan de samenleving
Op basis van het vooroordeel dat alle ouderen de maatschappij alleen maar tot last zijn, maar zelf niks bijdragen
Deze ervaringen kunnen vervolgens leiden tot seniorisme op individueel niveau
Denken dat je te oud bent om iets nieuws te leren
Minder fysieke of mentale uitdagingen aangaan omdat je denkt iets niet meer aan te kunnen vanwege uw leeftijd
Benieuwd naar enkele persoonlijke verhalen en voorbeelden? Neem dan een kijkje op deze webpagina van de ANBO-PCOB. Deze ervaringen zijn verzameld in het kader van een peiling van het Nationaal Senioren Panel, welke in 2024 in opdracht van de ANBO-BCOB is uitgevoerd. Uit dit onderzoek bleek dat maar liefst één op de drie 65-plussers de afgelopen vijf jaar discriminatie (door een organisatie of (zorg)instantie) heeft ervaren vanwege zijn of haar leeftijd.
"It begins as a distaste for others, and it turns into a distaste for oneself."
- Ashton Applewhite, in 'This Chair Rocks'.
Zowel Eva (25) als David (76) gaan samen met een vriendin een dagje naar Amsterdam. Het is een mooie dag en ze besluiten daarom zo veel mogelijk te voet te doen. Dan zie je immers het meeste. Aan het eind van de dag hebben ze ruim 12 km (slenteren) in de benen zitten en beginnen hun voeten pijn te doen.
De (pijn) ervaring is hetzelfde, maar naar mate we ouder worden krijgen we steeds meer de neiging om pijntjes of ongemakken toe te schrijven aan onze leeftijd.
Dit voorbeeld is gebaseerd op een passage uit 'This Chair Rocks' van Ashton Applewhite.
ERVARINGEN MET SENIORISME METEN
Binnen het onderzoek wat wij doen aan de Universiteit van Amsterdam maken wij gebruik van een zelf-ontwikkelde vragenlijst om ervaringen met seniorisme (met name tussen mensen) onder senioren in kaart te brengen. Hieronder kunt u de vragenlijst ook zelf langslopen. Wilt u de vragenlijst gebruiken voor uw eigen onderzoek? Klik dan hiernaast voor meer informatie en een Engelse vertaling.
In hoeverre heeft u zelf te maken met seniorisme?
De volgende vragen gaan over uw ervaringen met de manier waarop anderen u benaderen in het dagelijks leven. Ga telkens na in hoeverre u onderstaande gevoelens het afgelopen jaar heeft gehad en geef elke vraag een score. Nooit = 1 punt, zelden = 2 punten, soms = 3 punten, vaak = 4 punten en heel vaak = 5 punten.
Hoe vaak in het afgelopen jaar heeft u het gevoel gehad dat ..
.. mensen u vanwege uw leeftijd benaderen alsof u een klein kind bent?
.. er niet naar uw geluisterd wordt en/of uw mening/adviezen niet serieus genomen worden vanwege uw leeftijd?
.. mensen uw adviezen en bijdrage aan een gesprek waarderen vanwege uw levenservaring?
.. mensen negatieve vooroordelen of een overdreven stereotype beeldvorming (bijv. zwak, kwetsbaar, saai, langzaam) over u hebben vanwege uw leeftijd?
.. mensen er vanwege uw leeftijd van uitgaan dat u wijs en verstandig bent?
.. mensen u onterecht behandelen alsof u minder aankunt (geestelijk of fysiek) vanwege uw leeftijd?
.. mensen vanwege uw leeftijd geringschattend denken (met weinig of geen waarde) over uw bijdrage aan de samenleving?
.. mensen u juist vanwege uw leeftijd als betekenisvol onderdeel van de samenleving zien (bijv. oppassen op (klein)kinderen of vrijwilligersactiviteiten?
Tel de punten nu bij elkaar op voor rood (negatieve ervaringen) en blauw (positve ervaringen) apart. Hoeveel punten heeft u?
SENIORISME TIJDENS CORONA
In de corona pandemie zagen we dat ervaringen met negatieve vormen van seniorisme (rood) toenamen, terwijl ervaringen met positieve vormen van seniorisme (blauw) juist afnamen. Dit bleek directe consequenties te hebben voor de kwaliteit van leven en het mentale welbevinden van senioren. Na de pandemie zien we dat sommige mensen nog altijd verhoogd seniorisme ervaren.
Mist u nog voorbeelden van seniorisme in deze lijst? Stuur ons een mail en laat het ons weten.
Wat kunt u zelf doen tegen Seniorisme?
Wees je bewust van seniorisme
Wees een tegenvoorbeeld en wijs mensen op tegenvoorbeelden
Zoek contact op met andere generaties (bijv. door vrijwilligerswerk) om begrip en solidariteit tussen generaties te vergroten
Spreek anderen erop aan als je er mee te maken krijgt en ga het gesprek aan
Probeer je zo min mogelijk te laten leiden door de vooroordelen en stereotypen
Voorkom seniorisme door senioren net zo te bejegenen als niet-senioren
Wat kunnen organisaties, bedrijven en instanties doen tegen Seniorisme?
Ook op het niveau van een organisatie of bedrijf (zowel in de beleidkamers als op de werkvloer zelf), als mediainstantie of als aanbieder van specifieke diensten (denk aan sport of vrijetijdsbesteding) kunnen aan aantal aanpassingen helpen om seniorisme te bestrijden. Hieronder noemen we een enkele voorbeelden.
Spreek mét senioren, in plaats van óver hen
Beoordeel ouderen niet zomaar als een kwetsbare groep, houd rekening met de diversiteit en vermijd leeftijd gerelateerde beperkingen of privileges
Geef senioren rollen waarin ze hun ervaring, expertise en netwerk kunnen inbrengen
Bevorder intergenerationeel werken, zodat de kracht van verschillende generaties elkaar versterkt (en negatieve beeldvorming wordt tegengegaan)
Geef senioren net zoveel kansen en mogelijkheden om door te groeien/bij te leren als niet-senioren
Hanteer een communicatiestijl waarin ook de positieve aspecten van senioren benoemd worden
Omgaan met seniorisme
In een van onze recente onderzoeken hebben we gekeken hoe individuen zichzelf op de korte termijn zouden kunnen wapenen tegen seniorisme. Wij vonden dat het omarmen van een positieve benadering (bijv. proberen te relativeren of met humor te verzachten), en/of er met anderen over te praten, goed kan helpen om de negatieve gevolgen van ervaringen met seniorisme te verminderen.
In de media
Wij vinden het belangrijk dat er meer bewustwording en aandacht komt voor (de gevolgen van) seniorisme. Dat is een belangrijk startpunt voor het aanpakken van dit probleem. Via verschillende kanalen hebben wij ons verhaal al mogen vertellen. Zie hieronder een greep uit deze media-momenten, variërend van radio-uitzendingen en interviews tot opiniestukken.
NOS: Nieuws
"Een groot deel van de vijftigplussers zegt dat er onvoldoende waardering is voor ouderen in de samenleving, staat in een onderzoek van Stichting Ideële Reclame (SIRE). Vijftigplussers hebben te maken met vooroordelen, waardoor ze zich naar die vooroordelen gaan gedragen en dat heeft volgens SIRE negatieve gevolgen."
FNV magazine: Interview
"Ouderen steeds maar weer confronteren met de nadelen van het klimmen der jaren heeft een naam: seniorisme. En dit verschijnsel doet deze mensen geen goed, zegt Lotte Brinkhof, die onlangs promoveerde op ouder worden met veerkracht."
NPO Radio 1: Spraakmakers
"Ouderen zijn traag van begrip en ze hebben niet echt meer iets bij te dragen aan de samenleving. Als je dit wel eens denkt, of uitspreekt, maak je je schuldig aan het fenomeen seniorisme. Die vooroordelen zijn er niet minder op geworden sinds de coronacrisis. En ouderen hebben daar last van. Dat blijkt o.a. uit het promotieonderzoek van Lotte Brinkhof."
NPO Radio 1: Villa VdB
"OK Boomer. Die term wordt door jongeren gebruikt om senioren weg te zetten, omdat ze in hun ogen te langzaam of conservatief zijn. Hoogleraar Richard Ridderinkhof doet aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek naar seniorisme, het discrimineren en stereotyperen van ouderen. Hij vertelt over het fenomeen in Villa VdB."
Opiniestuk: De Correspondent
"Personeelstekort? Ruim 50.000 ouderen staan te trappelen om aan het werk te gaan. Maar oudere werknemers, die zijn toch traag, inflexibel en digibeet? Nee. Pak de data erbij en zie: die vooroordelen blijven nauwelijks overeind. Sterker nog: ervaren werknemers zijn voor elke organisatie een aanwinst. Een opiniestuk van Richard Ridderinkhof."
Interview: EenVandaag
"Leeftijd mag geen reden zijn om iemand uit te sluiten of slecht te behandelen. Toch gebeurt het veel. 1 op de 3 ouderen krijgt ermee te maken. Dat blijkt uit onderzoek van ouderenbond ANBO-PCOB. Een verdiepend interview met verschillende deskundigen, waaronder Jolanda Lindenberg en Lotte Brinkhof."
Boek: Interview
"Jim Jansen interviewde 26 wetenschappers over de nieuwste inzichten binnen hun vakgebied (van A tot Z), waarna Dolf Jansen bij elk thema/interview een prikkelende column schreef over ongeveer hetzelfde. Voor de O van Ouder Worden, interviewde Jim onderzoeker Lotte Brinkhof."
NPO Radio 1: De Nieuws BV
"Stereotypen, vooroordelen en discriminatie richting ouderen op grond van leeftijd wordt ook wel seniorisme genoemd. Dat kan ervoor zorgen dat een oudere sneller een stapje terug doet dan daadwerkelijk nodig is. Als je maar vaak genoeg geconfronteerd wordt met dat soort negatieve gedachtes dan ga je dat op een gegeven moment zelf geloven en in je opnemen. Onderzoeker Lotte Brinkhof verteld hierover".
NPO Radio 1: dr Kelder en Co
"Ze dragen niets meer bij aan onze samenleving, zijn traag van begrip en ook fysiek zijn ze niet vooruit te branden. Jonge dr. Lotte Brinkhof onderzocht de effecten van seniorisme, discriminatie en vooroordelen waar ouderen mee te maken krijgen. Wat blijkt? Hoe negatiever je tegenover het ouder worden staat, hoe minder veerkracht je hebt om de tand des tijds te doorstaan."
Het Parool: Opiniestuk
"Seniorisme – stereotypen, vooroordelen en discriminatie op grond van ouderdom – heeft grote gevolgen voor de lichamelijke en mentale gezondheid van senioren. Het is tijd om bewustwording hiervan te vergroten, stelt Lotte Brinkhof."
Ons magazine: Interview
"Meer dan één op de drie senioren is weleens slachtoffer geweest van seniorisme: stereotypen, vooroordelen en discriminatie op grond van ouderdom. Met alle gevolgen van dien, want seniorisme heeft grote invloed op de lichamelijke en mentale gezondheid. De oplossing? Het begint bij bewustwording, volgens Lotte Brinkhof."
New Scientist: Interview
"Hoe komen wetenschappers tot dat ene inzicht dat het verloop van hun carrière bepaalt? Daarover vertellen ze in de rubriek Eureka, elk weekend in het AD, verzorgd door de redactie van New Scientist. Deze keer: Lotte Brinkhof, promovendus aan het Centre for Urban Mental Health van de Universiteit van Amsterdam."
De Telegraaf: opiniestuk
"De krapte op de arbeidsmarkt breekt in 2022 alle records en toch staan talloze ervaren en werkwillige 55-plussers langs de kant. Wat gaat hier mis? Lotte Brinkhof en Richard Ridderinkhof signaleren vooral veel misvattingen over de capaciteiten van oudere werknemers."
NPO Radio 1: Spraakmakers
"Dat je trager en kwetsbaarder wordt, is maar een kleine greep uit de hardnekkige vooroordelen waar vijftigers mee kampen. Zo'n 15 procent van de Nederlanders gaat zich zelfs naar de vooroordelen gedragen. Daarom is SIRE de campagne 'Nooit te oud om te leven' gestart. Richard Ridderinkhof sprak daarover met Roos Abelman."
Onderzoek
Veel van de kennis over (de gevolgen van) seniorisme die u op deze website leest, is afkomstig van eerdere onderzoeken van onze collega's en ons eigen onderzoek aan de Universiteit van Amsterdam. Hieronder vindt u een overzicht van onze (populair)wetenschappelijke artikelen of boek-hoofdstukken.
Ervaringen met seniorisme: The Perceived Ageism Questionnaire
Vragenlijst om ervaringen met seniorisme te meten
Om onderzoek te doen naar seniorisme, is het belangrijk dit goed te kunnen meten. Wij hebben een vragenlijst ontwikkeld om de ervaringen met seniorisme (met name tussen mensen) onder senioren in kaart te brengen, kijkend naar zowel positieve als negatieve vormen van seniorisme. Ondertussen is de vragenlijst al in verschillende landen vertaald en gebruikt voor onderzoek naar seniorisme. Lees het artikel over de ontwikkeling van deze vragenlijst hier.
Veranderingen in ervaren seniorisme tijdens de COVID-19 pandemie
Consequenties voor kwaliteit van leven en welbevinden
De corona pandemie bracht seniorisme enorm naar de voorgrond. We zagen dat ervaringen met negatieve vormen van seniorisme in deze periode toenamen, terwijl ervaringen met positieve vormen van seniorisme juist afnamen. Dit bleek directe consequenties te hebben voor de kwaliteit van leven en het mentaal welbevinden van senioren. Deze bevindingen schreven we op in een wetenschappelijk artikel. Lees het artikel hier.
Seniorisme tijdens en na de COVID-19 pandemie
Wat we kunnen leren voor toekomstige uitdagingen
Tijdens de COVID-19-pandemie staken negatieve stereotypen en vooroordelen over ouderen de kop op. Hoewel de negatieve sentimenten na de pandemie enigszins naar de achtergrond zijn geschoven, suggereren nieuwe bevindingen dat de pandemie langdurige effecten heeft gehad op onze attitudes en gedragingen richting ouderen. Wat betekent dit voor onze samenleving en hoe kunnen we deze negatieve trend doorbreken? Lees het artikel hier.
Het verzachten van de schadelijke impact van seniorisme
De beschermende rol van veerkracht
Hoewel het bestrijden van seniorisme in de samenleving prioriteit nummber één blijft, hebben we ook gekeken hoe individuen zichzelf op de korte termijn zouden kunnen wapenen tegen seniorisme. Wij vonden dat het omarmen van een positieve benadering (bijv. proberen te relativeren of met humor te verzachten), en/of er met anderen over te praten, in potentie goede manieren zouden kunnen zijn om de negatieve gevolgen van ervaringen met seniorisme te verminderen. Lees het artikel hier.
Negatieve houding t.o.v. ouder worden
De consequenties voor de kwaliteit van leven
Regelmatige blootstelling aan seniorisme heeft negatieve gevolgen voor hoe mensen naar het ouder worden kijken. Eerdere werd al een verband gevonden met kwaliteit van leven, maar de relatieve bijdrage bleef onduidelijk. In een van onze onderzoeken hebben we daarom gekeken naar het effect van deze houding, terwijl we rekening hielden met talloze andere factoren, zoals mentale en fysieke gezondheid, leefstijl en persoonlijkheid. Hieruit bleek dat de houding ten opzichte van het ouder worden een van de sterkste voorspellers is van kwaliteit van leven. Hoe negatiever die houding, hoe lager de kwaliteit van leven. Lees het hele artikel hier.
Ouderen als oplossing
Over seniorisme, samenleven en solidariteit
Voor het jaarboek van het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken, schreven wij een hoofdstuk over seniorisme en hoe de negatieve beeldvorming van ouderen een barrière vormt voor senioren om actief deel te nemen aan onze maatschappij. Wat maakt dat de samenleving de ervaringen en talenten van oudere mensen nog zo weinig benut en welke mogelijkheden zijn er om dit wel te doen? Het jaarboek vindt u hier.
Meer informatie
Benieuwd naar meer? Lees hieronder de antwoorden op een aantal relevante vragen over dit thema.
-
Wat is het verschil tussen seniorisme en ageism?
De Engelse term ageism werd voor het eerst geïntroduceerd in 1969 door Robert Butler, een Amerikaanse gerontoloog, die de toenemende neiging herkende om systematisch te stereotyperen en te discrimineren tegen ouderen. Hij definieerde ageism als “het proces van systematische stereotypering en discriminatie van mensen omdat ze oud zijn” en stelde het gelijk aan andere vormen van sociale onrechtvaardigheid zoals racisme en seksisme.
In de loop der jaren is de betekenis van ageism verbreed. Het wordt niet langer uitsluitend gezien als iets dat ouderen treft, maar als elke vorm van discriminatie of vooroordeel op basis van leeftijd, of dit nu gericht is op jongeren of ouderen. In lijn daarmee introduceerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO/WHO) in 2017 een bredere definitie, waarin ageism wordt omschreven als “stereotypen, vooroordelen en discriminatie tegenover anderen of onszelf op basis van leeftijd.”
In Nederlands ontbrak lange tijd een vertaling of term die dit concept nauwkeurig weergaf. In 2010 introduceerde en gebruikte Frits De Lange af en toe de term seniorisme, een directe vertaling van de oorspronkelijke definitie van ageism, die zich specifiek richt op leeftijdsgebonden stereotypen, vooroordelen en discriminatie tegenover ouderen. Deze term kreeg destijds weinig brede bekendheid.
In 2022 zijn wij begonnen met het herintroduceren en actief onder de aandacht brengen van de term seniorisme, om meer aandacht te vragen voor ongelijke benadering en behandeling van ouderen. We vonden dat er een passende Nederlandse term nodig was om er - in onze eigen taal - goed over te kunnen spreken. -
Is seniorisme strafbaar?
Seniorisme is in Nederland niet als strafbaar feit in de wet opgenomen, maar discriminatie op basis van leeftijd is niet toegestaan. Volgens Artikel 1 van de Grondwet moet iedereen die zich in Nederland bevindt gelijk behandeld worden. Daarnaast biedt de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid (WGBL) bescherming aan mensen die gediscrimineerd worden vanwege hun leeftijd op de arbeidsmarkt. Specifiek verbiedt deze wet direct en indirect onderscheid naar leeftijd bij werving, selectie, arbeidsvoorwaarden, promotie en ontslag, tenzij objectief gerechtvaardigd. Ouderen hebben op de arbeidsmarkt geregeld last van negatieve stereotypen en vooroordelen, die kunnen leiden tot discriminatie.
-
Waar kan ik terecht als ik seniorisme ervaar?
Heeft u het gevoel dat u ongelijk behandeld bent vanwege uw leeftijd? Op www.discriminatie.nl kunt u daar melding van maken. De ANBO-PCOB roept daarnaast mensen op om ervaringen met seniorisme te delen via hun website: www.anbo-pcob.nl/thema/leeftijdsdiscriminatie/melding-van-leeftijdsdiscriminatie. Daarmee hopen zij een dossier op te bouwen, om - net als wij met deze website beogen - te kunnen laten zien hoe groot dit probleem is.